Misschien ken je dat kleine stemmetje in je hoofd. Het vraagt: wat gebeurt er als jíj wegvalt? Bijvoorbeeld als je ziek wordt. Of als je een tijd niet kunt zorgen. Of als het je even te veel wordt. Wie neemt de zorg dan over? En wat kun je nu al regelen voor later? Dat zijn grote vragen. Het is normaal dat ze zwaar voelen.
Toch is dit juist een van de mooiste dingen die je kunt doen. Voor je naaste, en ook voor jezelf. Het klinkt misschien gek. Maar juist door vooruit te kijken, krijg je nu rust. Veel mantelzorgers lopen stilletjes rond met één gedachte: “Het hangt allemaal op mij.” Door vooruit te kijken haal je die druk er een beetje af. Je weet dan dat er een plan is. En dat iemand de zorg kan overnemen als dat nodig is. Je hoeft het niet in één keer te doen. Stap voor stap leg je een vangnet onder de zorg. Dat mag in jouw eigen tempo.
Houd de balans tussen wat je draagt en wat je aankunt
Twee woorden helpen om te snappen waarom een vangnet zo belangrijk is: draaglast en draagkracht. Draaglast is alles wat zwaar is. Denk aan de hoeveelheid zorg en hoe ziek je naaste is. Of aan de combinatie met je werk en aan geldzorgen. Draagkracht is alles wat je helpt om dat te dragen. Denk aan steun van anderen en je eigen gezondheid. En aan hulpmiddelen en goede begeleiding. Zijn die twee in balans? Dan gaat het goed. Wordt wat je draagt steeds zwaarder dan wat je aankunt? Dan raak je langzaam overbelast. Dat gebeurt vaak sluipend. Je merkt het niet meteen.
Schrik hier niet van. Het helpt al om af en toe eerlijk naar jezelf te kijken. Vraag jezelf: heb ik nog tijd voor mezelf? En vooral: is er iemand die een deel van de zorg kan overnemen? Die laatste vraag is voor de toekomst het belangrijkst. Want een gezonde balans betekent dat je de zorg kunt delen. Dan komt niet alles op jou alleen neer.
Zorg dat je de zorg kunt delen: regel een achtervang
Een achtervang is een van de waardevolste dingen die je voor later kunt regelen. Een achtervang is iemand die kan inspringen als jij er even niet bent. Zo leunt de zorg niet meer op één persoon. Dat hoeft niet groots te zijn. Denk klein en concreet:
- Is er een familielid, buur of vriend die af en toe een taak kan overnemen? Denk aan boodschappen doen, een keer koken of even langsgaan.
- Weten anderen hoe de zorg eruitziet? Dan kunnen zij verdergaan als jij ineens uitvalt.
- Staan de belangrijke gegevens ergens opgeschreven? Denk aan medicijnen, afspraken en contactpersonen. Dan kan een ander het overnemen.
Zo deel je niet alleen het werk. Je deelt ook de zorg in je hoofd. En je naaste raakt eraan gewend dat er meer vertrouwde gezichten zijn. Niet alleen dat van jou.
Regel het wettelijk vooruit: volmacht en levenstestament
Naast praktische hulp is er nog iets om op tijd te regelen. Dat gaat om de juridische kant. Stel dat je naaste op een dag zelf geen beslissingen meer kan nemen. Bijvoorbeeld door dementie, een ongeluk of een ernstige ziekte. Misschien denk je: dan regel ik dat wel, ik ben toch familie? Maar zo werkt het niet. Is het niet officieel vastgelegd? Dan heb je geen recht om zomaar voor je naaste te beslissen of te regelen. Ook niet als partner, kind of ouder.
Daar is een oplossing voor: een levenstestament. Daarin legt je naaste nu alvast vast wie er namens hem of haar mag beslissen. Dat is voor het moment dat je naaste dat zelf niet meer kan. Het gaat om twee soorten beslissingen. De eerste zijn geldzaken. Denk aan bankzaken, belasting en contracten. De tweede is de medische en persoonlijke zorg. Denk aan welke behandelingen wel of niet mogen. En aan hoe de dagelijkse zorg eruitziet. Je regelt een levenstestament bij de notaris. De notaris legt het vast en laat het registreren. Zo kunnen zorgverleners en instanties later zien wie er namens je naaste mag beslissen en regelen.
Eén ding is hierbij belangrijk. Je naaste moet dit zélf doen. En op een moment dat hij of zij nog goed snapt wat er wordt afgesproken. Wacht je te lang? Dan kan alleen de rechter nog iemand aanwijzen. Die persoon neemt dan de beslissingen namens je naaste. Maar dat is een veel ingewikkeldere weg. Daarom is “op tijd” hier zo belangrijk. Niet om je op te jagen. Maar omdat het later juist heel veel zorgen wegneemt.
Bespreek het ook samen, en op tijd. Misschien zie je daartegen op. Het gaat over ziekte en afscheid. Maar vaak lucht een gesprek juist op. Het hoeft niet zwaar of plechtig te zijn. Begin klein, met een open vraag. Bijvoorbeeld: “Heb jij weleens nagedacht over hoe we het zouden regelen als het een keer minder goed gaat?” Zo weet je zeker dat je later doet wat je naaste zelf zou willen. Lukt het niet samen? Dan is dat geen falen.
Waar je hulp vindt om dit te regelen
Het goede nieuws: je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. Een mantelzorgmakelaar is hier precies de juiste persoon voor. Die helpt je om de zorg praktisch te regelen. Welke hulp is er? Hoe regel je dat? En wat kost het? Je vraagt een mantelzorgmakelaar aan via je gemeente. Of via een steunpunt voor mantelzorgers bij jou in de buurt. Ook je gemeente kan je verder helpen. Dat gaat via het Wmo-loket. Wmo staat voor de Wet maatschappelijke ondersteuning. Met deze wet helpt de gemeente je om thuis te blijven wonen. De gemeente kan je ook doorverwijzen naar gratis en onafhankelijke cliëntondersteuning. Dat is iemand die met je meedenkt. Wil je weten welke hulp er precies bij jou in de buurt is? Kijk dan eens bij Hulp in de buurt op deze site.
Even samenvatten
- Vooruitkijken voelt misschien zwaar. Maar het geeft rust. En je hoeft het niet in één keer te doen.
- Houd de balans in de gaten tussen je draaglast (alles wat zwaar is) en je draagkracht (alles wat helpt). Zo raak je niet ongemerkt overbelast.
- Maak de zorg deelbaar met een achtervang. Zorg dat niet alles op jou alleen neerkomt.
- Met een levenstestament (via de notaris) legt je naaste vast wie mag beslissen over geldzaken en zorg. Dit kan alleen zolang je naaste het zelf nog goed kan overzien.
- Bespreek het samen en op tijd. Een rustig gesprek aan de keukentafel is vaak genoeg.
- Een mantelzorgmakelaar, je gemeente (het Wmo-loket) en de notaris helpen je hierbij.
Wat nu?
Begin klein. Kies de stap die voor jou nu het lichtst voelt. Is de praktische hulp het meest dringend? Vraag dan een mantelzorgmakelaar aan. Dat doe je via je gemeente of via het steunpunt voor mantelzorgers. Speelt vooral de vraag wie er straks mag beslissen? Maak dan samen met je naaste een afspraak bij de notaris. Je regelt dan een levenstestament. En wil je eerst kijken welke hulp er bij jou in de buurt is? Kijk dan bij Hulp in de buurt op deze site. Eén stap is genoeg. De rest komt vanzelf.
